Pilootproject diepteonderzoek van ongevallen met vrachtwagens
Dodelijk risico* voor vrachtwagens en alle weggebruikers samen per gewest |
|---|
Overzicht van de geïdentificeerde ongevalsprofielen
|
|---|
Klik hier voor de meest actuele ongevallencijfers. |
|---|
Beste lezer,
In 2009 voerde het observatorium voor de verkeersveiligheid in samenwerking met de Vlaamse Minister van Mobiliteit en Openbare Werken een pilootproject uit over diepteonderzoek naar de oorzaken van ongevallen met vrachtwagens en bussen in Vlaanderen(1). Het eindrapport van dit project werd onlangs gepubliceerd op de website van het observatorium.
De hoofddoelstelling van dit pilootproject was om op basis van multidisciplinair diepteonderzoek van ongevallen met vrachtwagens aanbevelingen te formuleren ter voorkoming van bepaalde types van vrachtwagenongevallen. Hiertoe werd een steekproef van 125 afgesloten gerechtelijke dossiers geanalyseerd van ongevallen met vrachtwagens en autobussen in de provincies Oost- en West-Vlaanderen. Op basis van een analyse van de officiële ongevallenstatistieken van verkeersongevallen(2) was immers gebleken dat ongevallen met vrachtwagens bijzonder ernstig bleken en dat deze ongevallen specifiek in Vlaanderen een bijzonder verkeersveiligheidsprobleem vormen. De Figuur hieronder is daar een goede illustratie van
* Aantal voertuigen per miljard voertuig km die in een dodelijk ongeval betrokken waren.
Om over voldoende materiaal te beschikken om een diepteanalyse mogelijk te maken beperkten we de steekproef tot die ongevallen waarbij doden of gewonden vielen en waarbij een gerechtelijk expert aangesteld werd. In tegenstelling tot de ons omringende landen werd in België tot op heden weinig of geen aandacht besteed aan diepteonderzoek van verkeersongevallen. Binnen het project diende dan ook in eerste instantie een methode ontwikkeld te worden om dit diepteonderzoek uit te voeren. Op basis van een evaluatie van de adequaatheid van verschillende methoden voor multidisciplinair onderzoek werd uiteindelijk gekozen voor de door het INRETS
(Institut National de Recherche sur les Transports et leur Sécurité) ontwikkelde scenariomethode. Hiertoe werd voor elk ongeval een gedetailleerde sequentiële analyse gemaakt van elk ongeval. Voor deze analyse werden voor elk ongeval de verschillende fases van het verloop van het ongeval geïdentificeerd: de algemene situatie voorafgaand aan het ongeval, het breekpunt, de reactie en de impact. Tevens werden voor elk ongeval verschillende groepen van factoren geïdentificeerd. Ten eerste de zogenaamde accidentogene factoren (de factoren zonder dewelke het ongeval niet zou plaatsgevonden hebben en die in principe haddden kunnen vermeden worden), ten tweede de andere verklarende factoren (factoren die een rol speelden in het ongeval maar die in principe niet vermeden konden worden, zoals bijvoorbeeld de weersomstandigheden), ten derde de verzwarende factoren (factoren die bijdroegen tot de ernst van de gevolgen van het ongeval, zoals bijvoorbeeld het niet dragen van de veiligheidsgordel) en tenslotte de gevolgen en mogelijke preventieve maatregelen op het vlak van gedrag en voertuig.. Op basis van al deze elementen werd de steekproef door twee onafhankelijke analisten ondergebracht in een reeks gemeenschappelijke ongevalsprofielen.
De overgrote meerderheid van de ongevallen kon ondergebracht worden in vier grote ongevalprofielen:
1) ongevallen op kruispunten en met dwarsend verkeer,
2) ongevallen met zwakke weggebruikers door zichtproblemen rond het zware voertuig,
3) kopstaart aanrijdingen en
4) bestuurders die afwijken van hun rijstrook.
Voor elk van deze profielen werden een viertal subprototypes opgesteld.
Daarnaast zijn er nog een aantal relatief zeldzaam voorkomende profielen:
5) zichtproblemen door infrastructuur of tijdelijke belemmeringen, 6) personen die zelfmoord plegen in het verkeer,
7) verwarrende signalen tussen weggebruikers en
8) technische gebreken.
In de onderstaande tabel worden de in het project onderzochte ongevalsprofielen samengevat.
1. Ongevallen op kruispunten en met dwarsend verkeer |
1.1. Een zwakke weggebruiker steekt over en wordt aangereden door een zwaar voertuig |
1.2. Een voertuig dwarst de rijstrook van een zwaar voertuig en wordt aangereden |
1.3. Een vrachtwagen beweegt traag of staat stil dwars op de rijbaan en wordt aangereden |
1.4. Een voertuig slaat linksaf en wordt aangereden door een voertuig dat uit tegengestelde richting komt |
2. Ongevallen tussen zware voertuigen en zwakke weggebruikers door zichtproblemen rond het zware voertuig (dode hoek) |
2.1. Een zwaar voertuig slaat rechtsaf en rijdt een zwakke weggebruiker aan die rechtdoor wil |
2.2. Een zwaar voertuig rijdt bij het vertrekken een zwakke weggebruiker aan die zich vlak voor de cabine bevindt |
2.3. Een zwaar voertuig rijdt achteruit en rijdt hierbij een zwakke weggebruiker aan die zich achter het voertuig bevindt |
3. Kopstaart ongevallen |
3.1. Een voertuig rijdt in op een voertuig dat traag rijdt of stilstaat op dezelfde rijstrook |
3.2. Een voertuig rijdt in op een vrachtwagen die aan normale snelheid op dezelfde rijstrook rijdt |
3.3. Een vrachtwagen rijdt op de autosnelweg in op de staart van een file |
3.4. Een vrachtwagen rijdt op een kruispunt in op de staart van een file |
4. Bestuurder wijkt af van zijn rijstrook |
4.1. De bestuurder wijkt onbewust af van zijn rijstrook |
4.2. De bestuurder doet een bruusk (ontwijk)manoeuvre en verliest de controle over zijn voertuig |
4.3. De bestuurder neemt een bocht aan onaangepaste snelheid en verliest de controle over zijn voertuig |
4.4. De bestuurder haalt in en botst op een tegenligger |
5. Een voertuig rijdt een ander voertuig aan door zichtproblemen door infrastructuur of tijdelijke belemmeringen |
6. Een persoon pleegt zelfmoord door zich voor een rijdende vrachtwagen te werpen. |
7. Een weggebruiker geeft een verwarrend signaal aan een andere weggebruiker. |
8. Een zwaar voertuig krijgt een technisch defect en botst op een ander voertuig. |
Het belangrijkste eindresultaat van het pilootproject bestaat uit de gedetailleerde beschrijving van elk van deze profielen. Door de hoofdoorzaken en andere verklarende of verzwarende factoren systematisch te inventariseren formuleerde het onderzoeksteam voor elk profiel een reeks op deze oorzaken inspelende preventieve maatregelen(3). Uit deze analyse bleek dat in de meerderheid van de ongevallen dezelfde factoren een rol speelden als in verkeersongevallen in het algemeen en dat deze factoren dus niet specifiek waren voor grote en/of zware voertuigen. Het betrof hier onder andere het kijkgedrag, vermoeidheid in combinatie met onoplettendheid, gordeldracht (als verzwarende factor), zwakke weggebruikers, controleverlies, alcoholgebruik, (overdreven en/of) onaangepaste snelheid en onervaren bestuurders. Daarnaast werden een aantal oorzaken onderkend die specifiek zijn aan vrachtwagenongevallen, zoals zichtproblemen rond het zware voertuig en de impact van de specifieke kenmerken van de vrachtwagen op het optreden van ongevallen en de ernst van de consequenties.
(1) REF. 8009903 - ART. 1 MBOF 33.06
(2) Databank van de algemene directie statistiek en economische informatie van de FOD economie, zie ook het rapport Statistieken verkeersveiligheid 2008 van het observatorium voor meer informatie over de in de databank opgenomen variabelen
(3) De selecte steekproef van slechts 125 ongevallen op basis waarvan het onderzoek uitgevoerd werd volstaat uiteraard niet om uitspraken te doen over de haalbaarheid en de effectiviteit van de geselecteerde maatregelen. Dit dient verder onderzocht te worden op basis van een voldoende grote, statistisch representatieve steekproef van vrachtwagenongevallen.
Het BIVV respecteert uw privéleven en geeft geen enkel e-mailadres door aan derden zonder voorafgaande toestemming. Als u deze nieuwsbrief niet meer wenst te ontvangen, schrijf u dan hier uit. |
|---|
